وبلاگ شخصی حمیدرضا آتشی

 به وبلاگ ما خوش آمديد. 1ب ث

  عربی کنکور (اسم)    
نوشته شده استاد آتشي   

   
عربی جلسه اول 
  
اسم(مفرد–مثنی– جمع)(مذکر– مونث)  
  
کلمه در زبان عربی به سه دسته تقسیم می شود: اسم، فعل، حرف  
  
اسم: کلمه ای که برای نامیدن جانداران (انسان و حیوان) و اشیاء بکارمی رود و دارای معنی و مفهوم جدا و مستقل است و بر زمان دلالت نمی کند. اسم ممکن است مصدر باشد مانند: وصول، خروج، مکاتبة، اجلاس و یا غیر مصدر باشد مانند: مصَنِّف، موَرِّخ  
  
علائم شناخت اسم:  
  
1- جرّ: هر کلمه ای که بعد از حرف جر بیاید، اسم محسوب  می شود.

  
     
″          “ 

  هر کلمه ای که تنوین داشته باشد.  
2- تنوین
  
  
 
  
 

     3- اضافه: اضافه نوعی نسبت و رابطه بین اسم است

(مضاف و مضاف الیه دو اسم هستند که اولی نه حرف تعریف «ال» دارد نه تنوین و دومی یا «ال» دارد یا تنوین)

  
   
یکی از راههای شناخت مضاف و مضاف الیه افزودن «تر» به مضاف الیه است که اگر جمله را بی معنی کند، متوجه می شویم که در شناخت مضاف الیه درست عمل کرده ایم  
?

نکته 1
 
     
بی معنی 

   ترکیب اضافی (مضاف و مضاف الیه) است ولی در عبارت:  
-----------> 
مانند: معلمُ الصّفﱢ : معلم کلاس + تر
 
     
بامعنی 

ترکیب وصفی (صفت و موصوف) 
-----------> 
الحدیقة جمیلهُ :باغ  زیبا + تر
 
  
 4- الف و لام: هرکلمه ای که حرف تعریف «ال» داشته باشد قطعا اسم است. 
  
       5- حرف ندا «یا»: مانند یا قدسُ  هر کلمه ای که بعد از حرف ندا قرار گیرد اسم محسوب می شود.

  
   
هرگز «ال» و تنوین در یک اسم جمع نمی شوند زیرا «ال» نشانه ی معرفه بودن است و تنوین علامت نکره بودن.  
?

 نکته 2
 
  
  
  
 انواع اسم  
  
اسم از نظر عدد بر سه قسم است: مفرد، مثنی، جمع 
  
1- مفرد: اسمی است که بر یک شخص یا یک چیز دلالت کند: قاضی، قَلَم

  
  
2-مثنی(تثنیه): اسمی است که بر دو فرد یا دو چیز دلالت کند. کتابانِ، قلمان«ان» علامت اسم مثنی در حالت رفع به انتهای کلمه ی مفرد افزوده می شود.   
  
قلم + انِ ¬ قلمان  و در حالت نصب و جر«- َین» علامت مثنی است . بنابراین رفع مثنی با «الف» ونصب و جرآن با «یاء» است. 
  
  
   
توجه شود که نونِ مثنی مکسور است. 
?

نکته 3
 
    
   
مثنای دو کلمه «اب» و «اخ» به صورت «اَبوانِ، اَبوَین» و «اَخوانِ و اُخَوینِ» صحیح است. توجه شود که در کلمه « أ خ » ، أخوان مثنی، إخوان، إخوة جمع مکسر محسوب می شوند.  
?

 نکته 4
 
    
 
  
  
   
هر اسمی که به «ان» ختم شود حتما مثنی نیست برای مثال کلماتی مانند: کسلان
َغضبان – عطشان، جوعان – سکران – یقظان هیچ یک اسم مثنی نیستند بلکه اسم مفرد و مشتق (صفت مشبهه) بروزن «فعلان» هستند. دراسم مثنی اگر علامت مثنی حذف شود مفرد کلمه بدست می آید. 
?

 نکته 5
 
    
  
3- جمع: اسمی است که بر سه نفر یا بیشتر از سه نفر دلالت کند. 
  
- جمع بردو نوع است:«سالم» و «مکسّر». 
  
            و جمع سالم نیز بردو نوع است: جمع مذکر سالم و جمع مونث سالم 
  
جمع مذکر سالم:

این نوع جمع با افزودن «ونَ» و «ینَ» به آخر مفرد مذکر عاقل (انسان) ساخته می شود.  

                           مسلم← مسلمونَ، مسلمین  
  
بنابراین «ونَ»  علامت جمع مذکر سالم در حالت رفع و درحالت نصب و جر «ینَ» است.  
  
  
   
توجه کنید که نون در جمع مذکر سالم مفتوح است. 
?

 نکته 6
 
    
   
«ینَ» به شرطی علامت جمع مذکر سالم است که در صورت حذف این علامت، مفرد کلمه به دست آید بنابراین کلماتی مانند: قوانین، مضامین، شیاطین، مجانین، میادین جمع مکسر هستند نه جمع مذکر سالم. 
?

         نکته 7
 
    
  
جمع مونث سالم: 
  
این جمع با افزودن «ات» به آخر مفرد بنا می شود. 
  
برای ساختن جمع مونث سالم « ة » از مفرد آن، حذف می شود.   
  
مسلمة ← مسلمات  
  
  
   
جمع مونث سالم درحالت نصب به جای فتحه، کسره می گیرد.  
?

نکته 8
 
    
   
کلماتی مانند:اصوات، اموات، اوقات، ابیات جمع مکسر هستند نه جمع مونث سالم. زیرا تاء آخر این کلمات جزء حروف اصلی آن ها است در حالی که تاء اخر در جمع مونث سالم زائد است. مفرد کلمات مذکور((صوت، میّت، وقت، بیت)) است(درجمع مونث سالم اگر«ات» را از آخر کلمه حذف کنیم، باقیمانده به همراه « ة » مفرد همان کلمه میباشد) 
?

نکته 9
 
    
  
جمع ُمکسّر: 
  
 جمعی است که از تغییر و در هم شکستن شکل مفرد کلمه ساخته می شود و هیچ یک از نشانه های جمع به آخر مفردش اضافه نمی شود. جمع مکسر قاعده ی قیاسی ندارد یعنی سماعی است. 
  
امراة ← نساء     ،       لیلة ← لیالی  
  
کَبیرِ ¬کِبار        ،    شابٌ ¬ شبان

  
  
 اسم مذکر - مونث 
  
اقسام مذکر 
  
 مذکر حقیقی ← برنام یا صفت انسان یا حیوان نردلالت می کند. مانند ثور (گاونر)، حمید، امیر 
  
مذکر مجازی  ¬ برنام یا صفت انسان یا حیوان نر دلالت نمی کند ولی قواعد مذکر در مورد آن به کار میرود. مانند جِدار  
  
علائم تانیث  
  
علامتهای تانیث عبارتند از: 
  
1- تاء گرد « ة » مانند: عارفة- فاتحة  
  
2- الف مقصوره «الف تنها:ي، 1» مانند: کبری، دُنیا  
  
3- الف ممدوده «اء» مانند: صحراء، حمراء، خصراء      
  
  
   
اگر علائم مذکور، جزء حروف اصلی کلمه باشند علامت تانیث محسوب نمی شوند.          
?

نکته 10
 
    
  
برای تشخیص این مسئله دو نکته را باید در نظر داشت:    
  
 اولا: علامت مورد نظر لام الفعل نباشد.
 ثانیا: اگر این علامت را حذف کنیم حداقل سه حرف باقی بماند.
  
  
 مثلا: بناء، رضا، هدی علامت تانیث ندارند چون هیچکدام علامت تانیث ندارند چون اصل این کلمات ( بَنَیَ- رَضَوَ -هَدَیَ) بوده است.
  
    
  
 اقسام مونث

  
  
1- مونث حقيقي: بر نام يا صفت انسان يا حيوان ماده دلالت می کند.    
  
         طاهرة –دَجاجة- بقرة 
  
                (مرغ) (گاو ماده)  
  
 2- مونث مجازی: اسمی که برنام یا صفت حیوان ماده دلالت نمی کند ولی قواعد مونث در مورد آن بکار می رود یعنی فعل و ضمیر و صفت و اسم اشاره و اسم موصول – را برای آن مونث می آورند.
مانند:منضدة – شجرة
  
  
 1- مونث لفظی: اسمی است که علامت تانیث دارد ولی مذکر می باشد.
مانند: حمزة- طلحة – معاویة – حنظلة – زکریاء
  
  
 2- مونث معنوی: اسمی است که علامت تانیث ندارد ولی مونث است(چه حقیقی باشد چه مجازی)
این کلمات:نار – سماء – ارض – نفس – روح – ریح – دار- بئر – َحرب – جهنم – جحیم – قوس – شمس: همه مونث مجاز و معنوی هستند و به مونث های سماعی معروف هستند.
   
  
  
   
اعضای زوج بدن مونث مجازی محسوب می شود:عَین ((چشم))، َید ((دست))، رِجل ((پا))،

 اُذن ((گوش))  
?

نکته 11
 
    
   
اسامی شهرها – کشورها – قبایل مونث هستند. طهران – آمریکا- قریش
  
?

 نکته 12
 
    
   
جمع های مکسر غیر انسان نیز حکم مفرد مونث را دارند یعنی فعل، صفت، ضمیر، اسم اشاره و اسم  موصول مربوط به آنها به صورت مفرد مونث می آید. 
?

نکته 13
 
    
   
اسمهای مختص به زنان مانند (اُ مٌ – بنت – اُ خت – اِ مراة) مونث معنوی می باشد.  
?

نکته 14
 
   

  
  
آزمون پایان جلسه

  
  
1- ایّ کلمة لا تدلُّ علی المثنی؟  
   
 4)المزرعتان  
 3)الغضبان            
 2)المجتهدین                
 1)العصفوران           
 
 
  
  2- کدام گزینه در بردارنده جمع مذکر سالم نیست؟  
   
  2)ذهبَ تلامیذُ نشیطینَ  
   1)نقولُ للا عداءِِِ مطمئنینَ                          
 
   
  4),اجتمع المساکینَ فی المسجدِِ.                 
    3)رأیتُ الفلا حینَ فی المزرعةِ                    
 
 
  
  3- تاء کدام کلمه جزء اصلی آن است؟ 
   
 4)لحظات  
 3)حاسبات       
 2)آلات 
   1)ابیات
 
 
  
  4- کدام گزینه در برگیرنده جمع مؤ نث سالم است؟  
   
 2) َهَل سمعتَ أصوات الطیور فی هذا الزقاق؟ 
   1)هذا أفضلُ ابیات سمعته                     
 
   
 4)رأیتُ بیوتا فی هذا الزقاق.  
   3) َهَل اشتریت باقات الوردِ من فلاح القریة  
 
 
  
  5- کدام گزینه در برگیرنده جمع مکسر نیست؟      
  
   1)بدأت هذا الیوم المحادثات الرسمیة بین البلدینِ. 
  
   2) لا تأکلوا أموالکم بینکم با لباطل ِ. 
  
   3) َحَضرَ جمیع الطلبة فی الصف. 
  
   4)الجهاد باب فتحه الله ِلا ولیائه. 
    
  
  6-کدام گزینه مونث است؟    
   
  4) ُعلیا   
 3)أعظم                   
 2)دواء                      
    1)فَتی                      
 
 
  
  7- ایّ جواب کلّه اسم مذکّر؟   
   
  2)دار، نفس، اُذُن 
    1)ایران، شمس، َحرب                               
 
   
  4)نار، ُفضلی، زکریاء 
    3) َوجه، بیت، قمر
 
 
  
 8- ما هو الخطاء؟  
   
  2)طلحة = مونث لفظی 
  1)اُمّ = مونث معنوی                                
 
   
  4)دیک = مذکر حقیقی  
  3)أرض= مذکرمجازی                               
 
 
  
  9- اَیّ جواب کلّه جمع التکسیر؟ 
   
 2)ارواح، تفّاحات، سیوف 
  1)عالمون، أرضون، َبنون                             
 
   
 4)جماهیر، مشاهیر، جنّات  
  3) ُعلماء، خطایا، فتیة                               
 
 
  
 10- اَ یّ الکلمات مونث لفظی؟ 
   
  2)زینب، کلثوم، مریم  
   1)فاطمة، راحلة، نفیسة                          
 
   
 4) ُدنیا، ُعقبا، صحراء    
   3)حَمزة، طلحة، زکریاء                            
 
 
  
پاسخنامه:  
  
1=3       2=4             3=1                  4= 3           5=1  
  
6=4       7=3             8=3                   9=3         10=3  
   
 

با آرزوی موفقیت برای شما

 حميدرضا آتشي

mr.atashi@yahoo.com   11:09 ق.ظ 2008/06/30